Kandidaten Shortlist Socratesbeker

De Socratesbeker wordt ieder jaar uitgereikt aan de auteur van het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar verscheen. Lees hier meer over de vijf genomineerden voor de shortlist!

 
Bakker_Geling.jpg
Gescinska.png

Over politieke correctheid

Gerben Bakker en Gert Jan Geling

Het verwijt van politieke correctheid is alomtegenwoordig in het publieke debat, maar wat betekent het eigenlijk precies? Waar komt het vandaan, en wat zijn de gevaren?

De islam, immigratie, slavernijverleden, Zwarte Piet: over vele gevoelige onderwerpen kunnen mensen politiek correct zijn. Het begrip politieke correctheid verschijnt in typerende discussies tussen de 'bestuurlijke kaste' en de 'verontwaardigde burger'. 

 Dat het verwijt van politieke correctheid zo sterk de toon zet in het publieke debat, maakt het lastiger om te achterhalen wat de term nu precies betekent. Iedereen heeft er wel een idee bij, maar waar het voor de een een gebrek aan ruggengraat is, is het voor de ander een fatsoensnorm.

 Volgens Gerben Bakker en Gert Jan Geling is het noodzakelijk om het argument en de aard van politieke correctheid beter te begrijpen. Waar komt het vandaan, en wat zegt de uitgebreide aanwezigheid van politieke correctheid over onze eigen tijd? De betekenis wordt gestuurd door de waan van de dag, maar als we het verschijnsel beter en in een breder perspectief doorgronden, kunnen we bepalen of politieke correctheid werkelijk een risico is voor het vrije denken.

Gerben Bakker is docent wijsbegeerte aan de Haagse Hogeschool en onderzoeker op het gebied van ethiek en veiligheid. Gert Jan Geling is historicus, theoloog en arabist. Hij werkt aan een proefschrift aan de Universiteit Leiden over ex-moslims en het verlaten van de islam.

Thuis in muziek

Alicja Gescinska

Maakt muziek mens en maatschappij beter? In de loop der tijd hebben filosofen zich met grote scepsis over die vraag gebogen. Plato waarschuwde dat muziek gevaarlijke veranderingen in de samenleving kan veroorzaken. Eeuwen later wees Adorno op de schadelijke kracht van jazz, die ons tot tamme burgers zou maken. 

Alicja Gescinska is ervan overtuigd dat muziek eerder een verheffende dan een verderfelijke kracht bezit en een grote rol kan spelen in onze persoonlijke en morele ontwikkeling. Daar staan we vandaag de dag te weinig bij stil. In het onderwijs is muziek nauwelijks nog van belang, en in het dagelijks leven zien we het vooral als bron van ontspanning, ter verstrooiing of vertroosting. In dit heldere essay toont Gescinska op overtuigende wijze dat muziek eerder een fundament dan een ornament van ons bestaan is. Muziek laat ons thuiskomen in onszelf, en vormt ons thuis in de wereld.

Alicja Gescinska is een van de meest toonaangevende jonge filosofen van België en Nederland. Haar boek De verovering van de vrijheid (2011) oogstte alom lof. In 1988 vluchtte ze met haar familie van communistisch Polen naar België, waar ze aan de universiteit van Gent promoveerde tot doctor in de filosofie. Daarna werkte ze aan Princeton University en sinds 2014 aan Amherst College. In 2016 verscheen haar debuutroman Een soort van liefde. Gescinska won er de Debuutprijs 2017 mee. 

 
Schomakers.jpg
Willen_Sterven.jpg

Het begin van de melancholie

Ben Schomakers

In Het begin van de melancholie betoogt Ben Schomakers dat we ons hoofd niet moeten afwenden van ons verdriet. Immers, verdriet kan ons inzicht geven in wie wij zijn, maar ook in wat een mens is. In dit prachtige essay komen verschillende, zeer herkenbare facetten van onze omgang met verdriet en melancholie aan bod: de moeizaamheid van de troost, het geheugen van het verlangen, het dwepen met het tragische en het vrije-onvrije verder leven na het verdriet. Een originele kijk op melancholie als hoopgevende bron van inzicht in de structuur van de ziel en het bestaan.

Ben Schomakers is filosoof en classicus en vertaalt teksten uit de Griekse Oudheid, waaronder Aristoteles’ Over de ziel en Sophocles Oedipus heerst. Hij bereidt een vertaling voor van de volledige Metafysica van Aristoteles. In 2015 verscheen bij Sjibbolet onder zijn redactie (met Marc De Kesel) de bundel De schoonheid van het nee - Essays over Antigone. Over dit laatste boek schreef iFilosofie: 'Een breed scala aan essays over Antigone […] die even erudiet als uiteenlopend zijn.'

Willen sterven

Paul van Tongeren

Wie anders dan ik zelf zou het recht hebben om zelf te beslissen over mijn leven?’ In dit essay ‘Willen sterven’ van Paul van Tongeren wordt die notie autonomie nader onderzocht, evenals het begrip van de wil, dat immers een centrale rol speelt in die veronderstelde autonomie. In existentiële keuzesituaties stuit de autonomie op haar grenzen. Paul van Tongeren zet de filosofie in voor een verheldering van de problemen die schuilgaan achter de vanzelfsprekendheden van de eigen tijd.

Paul van Tongeren is hoogleraar wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen, buitengewoon hoogleraar ethiek aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de KU Leuven (België) en geassocieerd onderzoeker van de Universiteit van Pretoria (Zuid-Afrika). Zijn boek Leven is een kunst (Klement 2012) won in 2013 de Socratesprijs voor het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek.

 
 
Baardewijk_Buijs_Verbrugge.jpg

Het goede leven en de vrije markt

Ad Verbrugge, Jelle van Baardewijk, Govert Buijs

De vrije markt is overal: ze verspreidt zich over de hele wereld en haar rol in ons persoonlijke leven is groter dan ooit. Allerlei goederen en diensten zijn toegankelijk geworden voor steeds meer mensen en het mondiale welvaartsniveau was nooit eerder zo hoog. Toch dringt zich de laatste jaren ook de vraag op naar de schaduwkanten van de globaliserende markt. Wat gebeurt er met een samenleving als allerlei maatschappelijke sectoren steeds meer in termen van de markt worden uitgelegd? Wat doet het met de kwaliteit van onze relaties als mensen zichzelf en elkaar als homo economicus opvatten en zij zichzelf gaan begrijpen als producerende, consumerende en concurrerende individuen? Bovendien, kunnen we ons op de lange termijn wel een dergelijke economische bedrijvigheid veroorloven, bijvoorbeeld ten opzichte van de natuur? En welke rol speelt de moderne techniek in dit verband?

Met dergelijke vragen raken we aan de centrale thematiek van dit boek: brengt de vrije markt in haar huidige vorm het goede leven dichterbij of staat ze dit juist in de weg? En wat dienen we dan te verstaan onder ‘het goede leven’? 

In gesprek met filosofen uit alle tijden – van Aristoteles tot Heidegger, van Kant tot Arendt en van Bentham tot Latour – én aan de hand van diverse films geven Verbrugge, Buijs en Van Baardewijk een prikkelend perspectief op de prangende vragen van vandaag. Ze ontwikkelen een filosofisch doordacht kader om de hedendaagse dynamiek van economie, technologie en cultuur te begrijpen en in goede banen te leiden.