Kandidaten shortlist Socrateswisselbeker

De Socrateswisselbeker wordt ieder jaar uitgereikt aan de auteur van het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar verscheen. Deze titels behaalden dit jaar de shortlist.

Ten Bos-Dwalen in het Antropoceen.jpg
vdh9789023449812.jpg

Dwalen in het antropoceen

René ten Bos

Het Antropoceen is de in de wetenschap steeds courantere naam van het tijdperk waarin de mens als eerste soort invloed uitoefent op het klimaat, op de oceanen en op de aarde zelf. ‘Antropoceen’ is over het algemeen een alarmerend of apocalyptisch concept. De invloed van de mens op de aarde lijkt immers verre van positief. René ten Bos constateert in Dwalen in het Antropoceen een grootschaligeverdwazing in onze samenleving ten aanzien van een belangrijke kwestie als klimaatverandering. Een term als ‘Antropoceen’ lijkt ons meer grip te geven op de problematiek, maar dat is volgens Ten Bos slechts schijn. Het alarmisme en het apocalyptische denken die tot uitdrukking komen in dit begrip helpen niet om meer richting te vinden. Ten Bos meent dat wij moeten leren ons open te stellen voor andere navigeertechnieken. Zijn nieuwe boek leert ons te dwalen in de vreemde zone tussen mens en natuur.

René ten Bos (1959) is hoogleraar filosofie en organisatiedeskundige. Bij Boom verschenen eerder Het geniale dier (2008), Stilte, geste, stem (2011) en Water (2014), dat werd genomineerd voor de ECI-literatuurprijs. Met zijn laatste boek, Bureaucratie is een inktvis, won Ten Bos de Socratesbeker voor het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek uit 2015.

Het empatisch teveel

Ignaas Devisch

In een tijd waarin maatschappelijke tegenstellingen en sociale ongelijkheid op de voorgrond treden, klinkt een sterke roep om meer empathie. Van Barack Obama en Angela Merkel tot Jesse Klaver – velen beschouwen het menselijk vermogen zich in te leven in anderen als stuwende kracht voor moreel handelen en een probaat middel tegen onverschilligheid. Maar is empathie altijd goed? Op het niveau van de persoonlijke verhoudingen is zij wenselijk, maar empathie is geen wondermiddel waarmee we alle maatschappelijke problemen kunnen oplossen. Een zekere onverschilligheid is gewenst en soms zelfs bittere noodzaak. In Het empathisch teveelneemt Ignaas Devisch de lezer, uitgaande van voorbeelden uit het actuele maatschappelijke debat, mee in de geschiedenis van het denken over empathie. Hij daagt ons uit na te denken over ons mensbeeld: schuilt in ieder mens behalve een vriend niet ook een schurk?

Ignaas Devisch is professor ethiek, filosofie en medische filosofie. Hij is verbonden aan de Universiteit Gent en de Arteveldehogeschool. Eerder verscheen van zijn hand Rusteloosheid, dat werd uitgeroepen tot Beste Spirituele Boek 2017 en dat op de shortlist stond van de Socratesbeker.

 

De sprong in de techniek

Lieve Goorden

‘Shaping the world atom by atom’. Met dit ophefmakende motto lanceert Bill Clinton in 2000 het eerste grootscheepse onderzoek naar nanotechnologie. Zodat het vandaag – anderhalf decennium later – nanotechnologen effectief zal lukken om almaar gerichter atomen op te pakken en ze naar believen te verplaatsen. En daarmee een begin te maken met het inruilen van de ons gegeven wereld tegen iets wat we zelf maken.

Nimmer konden we met technologie zoveel kanten op. Maar ook nooit was de onzekerheid zo groot. Want hoe onszelf opnieuw uitvinden? Welke kwaliteiten zullen hier prevaleren? En hoe om te gaan met zelfgemaakte creaturen die eigengereid zijn en waarmee we niet zijn vertrouwd? Dit zijn vragen die ons allemaal – en niet alleen het laboratorium – aangaan. We zijn met zijn allen betrokken partij. Vandaar de oproep: laten we stilstaan bij wat we doen. En telkens opnieuw de vraag stellen: wat maakt een experiment in onze ogen acceptabel?

Lieve Goorden promoveerde in de politieke en sociale wetenschappen aan de Universiteit Antwerpen. Algauw raakte ze gefascineerd door het publieke debat over de nieuwste technologieën en zette daarover onderzoek op voor organisaties zoals het Studiecentrum Technologie en Beleid (TNO, Delft) en de Universiteit Antwerpen.

 

Groot.jpg
Oude en nieuwe ongelijkheid .jpg

De geest uit de fles

Ger Groot

Dit boek is een geschiedenis van de moderne filosofie en een zinnenprikkelende beschouwing ineen. Ger Groot laat zien en horen hoe wij, zelfbewuste én onzekere mensen aan het begin van de eenentwintigste eeuw, zijn geworden wie we zijn. Sinds Descartes heeft de radicale twijfel zijn intrede gedaan en is 'de geest uit de fles'. De filosofie van de afgelopen vier eeuwen laat zich beschrijven als één lange worsteling met de erfenis van de religie. Niet alleen de filosofie, maar de hele cultuur is van die worsteling doordrongen.

Ger Groot (1954) doceert cultuurfilosofie en wijsgerige antropologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en daarnaast is hij bijzonder hoogleraar filosofie en literatuur aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij publiceert veelvuldig beschouwingen, boekbesprekingen en opiniestukken in dag- en weekbladen en culturele tijdschriften. Bekende boeken van zijn hand zijn Twee zielen (1998), De uitgelezen Sartre (2000), Vier ongemakkelijke filosofen (2003), Het krediet van het credo (2006), De gelukkigste illusies (2008) en Religie zonder God (2013).

Oude en nieuwe ongelijkheid

Kees Vuyk

In Oude en nieuwe ongelijkheid verhaalt Kees Vuyk over goede intenties en slechte uitkomsten. De belofte van gelijke kansen gaat steeds holler klinken. Wat heb je aan gelijke kansen als je weet dat je niet in staat bent en nooit in staat zult zijn om ze te benutten, en je kinderen evenmin? Vuyk laat zien dat er, ondanks alle goede bedoelingen, in onze egalitaire samenleving een nieuwe vorm van ongelijkheid is ontstaan. Hij toont wat deze nieuwe ongelijkheid behelst, hoe ze is ontstaan en exploreert mogelijke oplossingen. Hoe bestrijden we ongelijkheid wél?

Kees Vuyk was universitair hoofddocent aan het Departement Geesteswetenschappen van de Universiteit Utrecht. Hij studeerde psychologie aan de Vrije Universiteit en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam.