Thema 2017

Thema 2017 – Rust

De Maand van de Filosofie vindt elk jaar plaats in de maand april. In 2017 onderzoeken en bevragen we een maand lang de betekenis van Rust.

Er is een grote roep naar meer rust in ons leven. We hebben 24/7 toegang tot het oneindige wereldwijde web. Technologieën stellen ons in staat voortdurend bereikbaar te zijn. Informatie stroomt binnen. Hoe stil te staan, hoe rust te vinden, in de drukte van alledag? Wat is innerlijke rust en is dit nastrevenswaardig?

We beperken ons niet tot het idee van rust zelf, maar kijken ook naar het contrapunt, naar de onrust. We bevinden ons in een tijd waarin tendensen op scherp staan: geopolitieke omwentelingen, oorlogen die ver weg lijken maar onze leefwereld binnendringen, een economische transitie en verkiezingen die geleid
worden door populistische sentimenten. Over welk onrecht blijven we te rustig? Waarin moeten we ons berusten? Hoe we bewaren we rust wanneer we ons leven niet meer kunnen overzien?

De essayist voor de Maand van de Filosofie 2017 is Joke J. Hermsen (1961). Na haar studies filosofie en letterkunde promoveerde zijn aan de UU op een studie naar Nomadisch narcisme. Ze publiceerde eerder de succesvolle essaybundels Stil de tijd (bekroond met Jan Hanlo Essayprijs) en Kairos (nominatie shortlist
Socratesbeker). Haar hele oeuvre werd bekroond met de Halewijnprijs.

In haar essay voor de Maand van de Filosofie, getiteld Melancholie in tijden van onrust, onderzoekt Hermsen het kantelpunt waarop de mens nog net over voldoende moed, daadkracht en hoop beschikt om het tij te doen keren en een nieuwe verhouding tot de wereld en zichzelf te zoeken. Over het essay schrijft zij: “De mens is volgens Nietzsche een weemoedig wezen, een homo melancholicus, die weet heeft van verlies, vergankelijkheid en verlatenheid. We proberen deze weemoed om te buigen tot hoop, tot reflectie of kennis, creativiteit of dagdromen, macht of verstrooiing. Maar wat gebeurt er als het tij flink tegenzit en onze melancholie door onrust, angst en teloorgang van idealen slechts naar de duistere kant van het verlies getrokken wordt? Kan zij dan nog vruchtbaar, in de zin van creatief of hoopvol, gemaakt worden? Of reageren wij dan als de zwaan van Jan Asselijn en blazen we woedend en bang naar eenieder die in onze buurt komt en ons nest bedreigt? Wat is er nodig voor deze veerkracht van het denken, die ons dezer dagen steeds vaker lijkt te ontbreken?” Kortom: hoe rust te vinden?

 

Thema 2016: Over de grens

overdegrens3

‘Etwas ist nur in seiner Grenze und durch seine Grenze das was es ist.’
– Hegel

De grens staat ter discussie – nu vluchtelingen Europa overspoelen zijn we gedwongen de gewetensvraag te stellen: wie zijn wij om anderen toegang tot ons grondgebied te ontzeggen? Wat is de relatie tussen afkomst en toekomst? Welk doel dient de grens en waarom ervaren we een grenzeloze wereld als bedreigend?

Tijdens de Maand van de Filosofie 2016 onderzoeken we de betekenis van de grens en de waarden die hieraan verbonden zijn. We beperken ons niet tot geografische grenzen, elke omlijning van de vrijheid wordt bevraagd. Is grensoverschrijding de enige weg naar vooruitgang? Het ideaal van onbeperkte zelfontplooiing, de principiële omarming van het vreemde en het taboe op het taboe lijken dit te suggereren. De vaststelling van de grenzeloze wereld is bijna een cliché, Zygmunt Bauman laat al jaren zien dat vaste structuren vloeibaar worden. De vraag die nu gesteld moet worden is: om hoeveel begrenzing vraagt de beschaving?

Het lijkt er namelijk op dat we tegen de grenzen van onze eigen vrijheid aanlopen. Nu de externe grenzen aan kracht hebben verloren, wordt met bruut geweld beroep gedaan op het vermogen onszelf te begrenzen. Ingehaald door het ideaal van de vrije liefde, vindt bij de huidige generatie, kinderen van gescheiden ouders, een herwaardering van het huwelijk plaats. Ook buiten de romantiek groeit het verlangen naar een langdurige verbinding. Op de werkvloer, in vriendschappen en binnen families begrenzen we de nonchalance die in de jaren ’80 toch zo rechtmatig was verkregen. De komst van het internet betekende een overwinning in grenzeloosheid, talloze privacy debatten tonen echter het verlangen om binnen en buiten toch van elkaar te onderscheiden.

In het essay van de Maand van de Filosofie en tijdens de vele evenementen analyseren we de verschillende relaties tussen vrijheid en haar grenzen. Kan begrenzing op politiek, persoonlijk en geografisch niveau op dezelfde manier worden verantwoord?
In april 2016 denken we Over de grens.