Thema april 2027

Het vrolijke denken

Er is geen wetenschap vrolijker dan de filosofie. Iedereen kan meedoen en je mag alles vragen. En, niet onbelangrijk, er mogen dingen stuk. Heilige huisjes, dogma’s, hardnekkige gewoontes, zekerheden, idealen en valse hoop.  

‘Ik zou alleen geloven in een God die kon dansen’, schreef Friedrich Nietzsche. Met zijn Vrolijke wetenschap gaf hij gewicht aan lichtheid, lachen en dansen. Niet de filosofische ernst en de morele gewichtigheid, maar de vrolijke moed om het leven tegemoet te treden inclusief al haar onzekerheden en lijden. Net als later Albert Camus vond Nietzsche de beste reactie op de absurditeit van het leven het omarmen ervan. Heb het lot lief, amor fati! De antikoloniale denker Franz Fanon daarentegen zette vrolijkheid en lachen in om die absurde realiteit juist van haar voetstuk te brengen.

Al in de oudheid was vrolijkheid een populair filosofisch thema. Zotten voeren hun humor te ver, maar zij die nooit een grap maken zijn lomp en stug, stelde Aristoteles op zoek naar de gulden middenweg. Ook de Oosterse filosofie omarmt het vrolijke gemoed. Waarom? Omdat de lach, die heerlijke reactie op het onbegrijpelijke, ons even verlost van de dogmatische illusies van het ego. Twee denkers van Nederlandse bodem, Baruch de Spinoza en Desiderius Erasmus, hebben vrolijkheid op de filosofische wereldkaart gezet. Volgens de eerste staat blijmoedigheid aan het begin van inzicht en Erasmus dreef in zijn beroemde Lof der zotheid met alles de spot behalve met zijn liefde voor zotheid. ‘Hoe meer zotheden een mens begaat, des te gelukkiger is hij.’

De tijden zijn om te huilen, maar geen revolutie kan zonder dansen en lachen, stelt eco-filosoof Donna Haraway. Geef je in de Maand van de Filosofie 2027 over aan het vrolijke denken. Vraag en bevraag alles, je eigen overtuigingen en ook de filosofie zelf. Wat is de rol van emotie in ons denken? Waar gaat zotheid over in waan, waar creativiteit in megalomanie, waar lichtzinnigheid in levendigheid? En is vrolijkheid in tijden van crisis een vorm van ontkenning, of is het in een tijd vol pessimisme het enige antwoord? Kan vrolijk denken de zwaarte het hoofd bieden? Een betere wereld mogelijk maken? 

Maak van deze Maand van de Filosofie het feest van de geest. Amor fati, daar gaat ie!